Pas një dite të gjatë dhe të lodhshme, shumëkush do të mendonte se gjumi vjen natyrshëm. Por realiteti është ndryshe: një pjesë e madhe e njerëzve zgjedhin të qëndrojnë zgjuar më gjatë, duke kaluar orë të tëra në telefon, në rrjete sociale apo duke parë seriale. Ky fenomen tashmë ka një emër në botën shkencore: “shtyrja e kohës së gjumit”.
Ky term u përmend për herë të parë në një studim të vitit 2014 dhe përshkruan një sjellje të përhapur: dështimin për të shkuar në shtrat në kohën e planifikuar, edhe kur nuk ka asnjë pengesë të jashtme. Sipas ekspertëve, më të prekur nga ky zakon janë personat me jetë të ngarkuar dhe stresuese, si prindërit, studentët apo profesionistët me orare intensive pune. Po ashtu, edhe ata që vuajnë nga pagjumësia apo ADHD janë më të predispozuar.
Psikologia e gjumit, Lynelle Schneeberg, thekson se kjo ndodh sepse në fund të ditës njerëzit përpiqen të “rikuperojnë” kohën personale që nuk e kanë pasur gjatë ditës. Edhe pse të lodhur, ata zgjedhin të qëndrojnë zgjuar për të bërë diçka për veten, qoftë edhe thjesht duke lundruar në internet apo duke parë një episod të preferuar.
Por ky zakon ka pasoja serioze. Sipas mjekes së gjumit, Dr. Safia Khan, çdo herë që detyrojmë veten të qëndrojmë zgjuar kur trupi ka nevojë për pushim, ne prishim ritmet natyrore biologjike. Kjo ndikon negativisht në sistemin hormonal, kardiovaskular dhe atë të frymëmarrjes.
Pasojat mund të jenë të shumta dhe shqetësuese: tension i lartë i gjakut, rritje e nivelit të sheqerit, çrregullime të humorit, ankth, depresion, sulme paniku, lodhje muskulore dhe dhimbje kyçesh. Në plan afatgjatë, mungesa e gjumit ndikon edhe në kujtesë dhe në funksionet mendore, duke u krahasuar madje me efektet e drejtimit të makinës në gjendje të dehur.
Një tjetër arsye pse njerëzit e shtyjnë gjumin, sipas një studimi të publikuar në vitin 2023 në “British Journal of Health Psychology”, lidhet me dëshirën për të shmangur ditën e nesërme. Me fjalë të tjera, shumë prej nesh nuk ndihen të motivuar apo të gatshëm për sfidat që i presin.
Ndërkohë, teknologjia luan një rol të madh në këtë cikël. Platforma si Netflix apo Instagram stimulojnë prodhimin e dopaminës, hormoni i kënaqësisë, duke na mbajtur të lidhur pas ekranit dhe duke e bërë edhe më të vështirë shkëputjen për të fjetur.
Ekspertët sugjerojnë disa hapa të thjeshtë për ta luftuar këtë zakon: të krijojmë kohë për veten gjatë ditës, të përdorim shtratin vetëm për gjumë dhe të ruajmë një orar të rregullt fjetjeje, edhe gjatë fundjavave. Sipas Schneeberg, momenti kur fillojmë të ndihemi të përgjumur është vendimtar: “Kemi rreth 20 minuta për të rënë në gjumë. Nëse e humbasim këtë dritare, mund të qëndrojmë zgjuar për orë të tëra.”
Në një kohë kur ritmi i jetës është gjithnjë e më intensiv, kujdesi për gjumin mbetet një nga faktorët më të rëndësishëm për shëndetin fizik dhe mendor një zakon i thjeshtë, por shpesh i neglizhuar.
