Një zbulim i pazakontë shkencor po tërheq vëmendjen e studiuesve prej dekadash: mungesa pothuajse totale e Skizofrenia-s tek personat që kanë lindur të verbër.
Që në vitin 1950, shkrimtari Hector Chevigny, i cili humbi shikimin në moshë madhore, së bashku me psikologun Sydell Braverman, vunë re një fenomen të çuditshëm gjatë studimeve të tyre mbi gjendjen psikologjike të personave me verbëri. Ata konstatuan se skizofrenia dukej se nuk shfaqej tek individët që kishin lindur të verbër.
Për shumë vite, ky vëzhgim u la në harresë, kryesisht për shkak të mungesës së të dhënave të mjaftueshme dhe kuptimit të kufizuar të sëmundjes në atë kohë. Vetëm në fillim të viteve 2000, me zhvillimin e regjistrave të mëdhenj kombëtarë të shëndetit, shkencëtarët nisën të analizojnë më në detaje lidhjen mes zhvillimit të trurit dhe çrregullimeve mendore.
Sipas studiuesve Ahmed Elbediwy dhe Nadine Wehida, të cilët kanë analizuar këtë fenomen, provat më të forta vijnë nga një studim i vitit 2018 në Australinë Perëndimore. Ky studim përfshiu rreth gjysmë milioni fëmijë, ku 1,870 prej tyre zhvilluan skizofreni. Megjithatë, asnjë nga 66 fëmijët që kishin verbëri kortikale kongjenitale nuk shfaqi shenja të këtij çrregullimi.
Edhe pse numri i rasteve është relativisht i vogël, rezultatet janë shumë të qëndrueshme: në më shumë se 70 vite vëzhgimesh, nuk është regjistruar asnjë rast i skizofrenisë tek personat që kanë lindur të verbër për shkak të dëmtimit të korteksit vizual.
Në të kundërt, individët që humbasin shikimin më vonë në jetë mund ta zhvillojnë këtë çrregullim, çka sugjeron se nuk është verbëria në vetvete ajo që ndikon, por mënyra si zhvillohet truri në mungesë të stimujve vizualë që nga lindja.
Sot, skizofrenia konsiderohet si një çrregullim i mënyrës se si truri “parashikon” dhe interpreton realitetin. Truri ynë krijon vazhdimisht pritshmëri për botën dhe i krahason ato me informacionin që merr nga shqisat. Kur ky proces prishet, kufiri mes reales dhe imagjinatës mund të bëhet i paqartë.
Shikimi luan një rol kyç në këtë proces, sidomos gjatë fëmijërisë. Korteksi vizual, një nga zonat më të rëndësishme të trurit, nuk është i përfshirë vetëm në perceptimin e imazheve, por edhe në të nxënë dhe përpunimin emocional. Kur ky sistem nuk aktivizohet që në lindje, truri përshtatet dhe riorganizohet.
Disa shkencëtarë besojnë se ky riorganizim i hershëm mund të krijojë një mënyrë më të qëndrueshme të përpunimit të informacionit, duke reduktuar rrezikun e keqinterpretimit të realitetit – një nga karakteristikat kryesore të skizofrenisë.
Megjithatë, koha mbetet një faktor vendimtar: humbja e shikimit më vonë nuk duket se ofron të njëjtin efekt mbrojtës, pasi struktura bazë e trurit është formuar tashmë gjatë viteve të para të jetës.
Edhe pse këto gjetje nuk nënkuptojnë se verbëria mund të përdoret si mënyrë parandalimi, ato hapin horizonte të reja për kërkimet mbi skizofreninë. Aktualisht, shumica e trajtimeve fokusohen në balancën kimike të trurit, si dopamina, por studimet e reja po eksplorojnë edhe sisteme të tjera, si ai i glutamatit, që lidhet me të nxënit dhe përpunimin e informacionit.
Kërkimet në këtë drejtim mund të ndihmojnë në krijimin e trajtimeve më efektive në të ardhmen, duke u fokusuar jo vetëm tek simptomat, por edhe tek mënyra se si truri mëson të kuptojë realitetin që në fillimet e jetës.
