Një nga fenomenet kozmike më të çuditshme dhe më ekstreme të regjistruara ndonjëherë po shpjegohet nga shkencëtarët pasi u zbulua një sinjal misterioz “shpërthyes” nga hapësira e thellë që zgjati gati shtatë orë.
Fenomeni u regjistrua në vitin 2025 dhe është emëruar GRB 250702B . Sipas astronomëve , ka të ngjarë të jetë një shpërthim rrezesh gama (GRB) jashtëzakonisht i rrallë dhe jashtëzakonisht i gjatë, një nga çlirimet më të fuqishme të energjisë në Univers .
Shpërthimet e rrezeve gama i kanë intriguar shkencëtarët për dekada të tëra. Ato u regjistruan për herë të parë në vitet 1960, kur satelitët ushtarakë amerikanë, në mes të Luftës së Ftohtë, po kërkonin shenja të testeve bërthamore në Tokë . Në vend të kësaj, ata zbuluan shpërthime të fuqishme rrezatimi që vinin nga hapësira. Siç raportohet nga skyatnightmagazine.com , shkencëtarët në atë kohë nuk e dinin saktësisht se çfarë ishin këto fenomene dhe u dhanë atyre emrin shpërthime rrezesh gama për shkak të rrezatimit intensiv gama që emetonin.
Shpërthimi i ri u dallua menjëherë nga çdo gjë e regjistruar më parë. Sipas NASA-s , sinjali u zbulua nga teleskopi hapësinor Fermi , i cili monitoron zona të gjera të qiellit në të njëjtën kohë dhe zbulon shkëndija të papritura me energji të lartë.
Hulumtuesja e NASA-s, Eliza Knights , e cila është e përfshirë në analizimin e fenomeneve të tilla, shpjegoi se kjo ngjarje e veçantë paraqiti një model të paprecedentë.
“Teleskopi regjistroi tre shpërthime të njëpasnjëshme rrezesh gama që dukeshin se vinin nga e njëjta pikë në qiell”, tha ajo.
Duke kombinuar të dhënat nga pesë teleskopë të ndryshëm me energji të lartë, shkencëtarët arritën në përfundimin se fenomeni zgjati rreth 25,000 sekonda , ose pothuajse shtatë orë.
Për astronomët, kjo kohëzgjatje konsiderohet ekstreme. Shumica e shpërthimeve të rrezeve gama zgjasin nga disa sekonda deri në disa minuta, ndërsa rekordi i mëparshëm ishte rreth 15,000 sekonda .
Studiuesit theksojnë se GRB 250702B nuk mund të shpjegohet nga modelet e njohura se si krijohen shpërthime të tilla dhe ka të ngjarë të kërkojë një interpretim krejtësisht të ri fizik.
Deri më sot, shkencëtarët njohin dy mekanizma kryesorë që shkaktojnë shpërthime rrezesh gama. I pari përfshin rënien e një ylli masiv që rrotullohet me shpejtësi . Kur ylli shembet, ka të ngjarë të formohet një vrimë e zezë, e cila krijon rryma të fuqishme energjie që zbulohen nga Toka si shpërthime rrezesh gama.
Mekanizmi i dytë përfshin përplasjen e dy yjeve neutron , të cilët janë mbetje jashtëzakonisht të dendura të yjeve.
Megjithatë, në rastin e sinjalit të ri, shkencëtarët besojnë se një skenar shumë më i rrallë , i njohur si një ” bashkim heliumi “, është më i mundshëm.
Sipas këtij modeli, një vrimë e zezë me masën e një ylli rrotullohet rreth një ylli heliumi, një yll që ka humbur shtresat e jashtme të hidrogjenit dhe ka mbetur me një bërthamë të mbushur me helium.
Ndërsa ylli zgjerohet, vrima e zezë hyn në brendësi të tij dhe fillon ta “konsumojë” yllin . Sasia e madhe e materies dhe impulsit këndor që më pas transferohet në vrimën e zezë mund të krijojë rryma energjie që zgjasin shumë më tepër sesa shpërthimet e zakonshme të rrezeve gama .
Shkencëtarët besojnë se fenomene të tilla mund të jenë më të zakonshme nga sa mendohej më parë, por ato janë të vështira për t’u zbuluar sepse kanë sinjal më të dobët dhe zgjasin më shumë sesa teleskopët zakonisht kërkojnë.
NASA tashmë po përgatit teleskopin e ri COSI , i cili pritet të lançohet në vitin 2027 dhe do të jetë i projektuar posaçërisht për të zbuluar fenomene të tilla ekstreme kozmike.
Shkencëtarët shpresojnë që vëzhgimet e ardhshme do të ndihmojnë në zbulimin e më shumë rreth këtyre sinjaleve misterioze dhe mekanizmave ekstremë që veprojnë në pjesët më të errëta dhe më të dhunshme të Universit.
