Irani u përfshi mbrëmjen e kaluar nga një ndërprerje e gjerë e internetit dhe linjave telefonike, në një moment kur protestat masive antiqeveritare po përhapeshin me shpejtësi në të gjithë vendin. Demonstruesit dolën në rrugë duke brohoritur slogane kundër regjimit teokratik në pushtet, ndërsa zemërimi publik po rritet për shkak të krizës ekonomike, inflacionit të lartë dhe masave të rënda të sigurisë.
Autoritetet iraniane ndërprenë aksesin në internet dhe komunikimet telefonike menjëherë pas shpërthimit të protestave në kryeqytetin Teheran dhe qytete të tjera të mëdha. Megjithatë, ndërprerja nuk e ndali menjëherë përhapjen e pamjeve nga terreni, pasi video të shumta të protestave vazhduan të qarkullonin në rrjetet sociale, edhe pse demonstratat kanë hyrë tashmë në javën e dytë.
Sipas Alp Toker, drejtor i organizatës NetBlocks, ndërprerjet kombëtare të internetit janë një strategji e zakonshme e regjimit në momente tensionesh ekstreme. “Qëllimi është të parandalohet përhapja e informacionit nga terreni dhe të kufizohet vëzhgimi ndërkombëtar, veçanërisht kur ekziston rreziku i përdorimit të forcës vdekjeprurëse ndaj protestuesve,” u shpreh ai.
Protesta në mbi 100 qytete
Nga perëndimi i vendit deri në provincën Ilam, nga Teherani deri në Mashhad, qytetin e dytë më të madh të Iranit, protestat janë shtrirë në më shumë se 100 qytete që prej shpërthimit të tyre 12 ditë më parë. Autoritetet janë rikthyer te masat represive, pa ofruar zgjidhje konkrete për ankesat ekonomike dhe sociale që kanë nxitur zemërimin e qytetarëve.
Sipas Organizatës për të Drejtat e Njeriut në Iran (IHRNGO), me seli në Norvegji, të paktën 45 protestues, përfshirë tetë fëmijë, janë vrarë që nga fillimi i demonstratave. Qindra persona janë plagosur, ndërsa mbi 2,000 të tjerë janë arrestuar.
Thirrje për protesta dhe slogane kundër regjimit
Një pjesë e protestuesve duket se i është përgjigjur thirrjes së Reza Pahlavi, princi i kurorës në mërgim, për të dalë në protesta. Në disa video të verifikuara, dëgjohen slogane si: “Kjo është beteja e fundit, Pahlavi do të kthehet”.
Ndërkohë, protestuesit kanë brohoritur edhe drejtpërdrejt kundër udhëheqësit suprem të Iranit, Ali Khamenei, duke sfiduar autoritetin e tij në mënyrë të hapur.
Pamjet e publikuara tregojnë rrugë të bllokuara, automjete të djegura dhe ndërtesa publike të dëmtuara, ndërsa në disa qytete janë dëgjuar të shtëna dhe përplasje të dhunshme mes protestuesve dhe forcave të sigurisë.
Reagime ndërkombëtare dhe kërcënime nga SHBA
Trazirat kanë nxitur reagime edhe nga jashtë vendit. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, përsëriti të enjten kërcënimin se Shtetet e Bashkuara do të godasin Iranin nëse forcat e sigurisë vazhdojnë të vrasin protestues.
“Ua kam bërë të ditur se nëse fillojnë të vrasin njerëz, siç kanë tendencë ta bëjnë gjatë trazirave, do t’i godasim shumë rëndë,” deklaroi Trump në një intervistë radiofonike.
Kriza ekonomike, në zemër të zemërimit
Protestat nisën fillimisht në pazaret dhe universitetet e Teheranit, pas rritjes së menjëhershme të çmimeve të produkteve bazë si vaji i gatimit dhe mishi i pulës, si dhe pas vendimit të bankës qendrore për të hequr aksesin në dollarë më të lirë për disa importues.
Inflacioni i shfrenuar dhe rënia e monedhës kombëtare kanë bërë që artikujt e përditshëm dhe ilaçet të bëhen të papërballueshme për miliona iranianë. “Çmimet rriten pothuajse nga ora në orë. Askush nuk e di se si do të përfundojë kjo,” u shpreh një banor i Teheranit në kushte anonimiteti.
Protestat më të mëdha që nga viti 2022
Kjo valë demonstratash konsiderohet më e madhja që nga protestat e vitit 2022, të shkaktuara nga vdekja e Mahsa Amini-t në paraburgim. Ekspertët theksojnë se, ndonëse protestat janë të gjera dhe të dhunshme, mungesa e një alternative të qartë politike e bën të vështirë ndryshimin e menjëhershëm të regjimit.
Trazirat aktuale po ekspozojnë krizat e thella ekonomike, sociale dhe politike me të cilat përballet Irani dhe po përfaqësojnë sfidën më serioze publike ndaj regjimit në vitet e fundit.
