Miratohet dekreti për shtrirjen e hapësirës detare greke nga pjesa veriore e Ishujve Jon në Kepin Tainaro. Qeveria “rezervon të drejtën të ushtrojë të drejtat e saj përkatëse në zona të tjera të territorit të saj”, shkruan sot gazeta greke Protothema.
Qeveria Greke, sipas gazetës, po i dërgon një mesazh Turqisë pas dritës jeshile të dhënë nga Këshilli i Shtetit për shtrirjen e ujërave territoriale nga 6 në 12 milje detare në Ishujt Jon dhe Ionian në Kepin Tainaro në Peloponez.
Mesazhi bëhet edhe më i fortë ndaj vendit fqinj kur nënvizohet se, në përputhje me Konventën e Kombeve të Bashkuara për Ligjin e Detit të 10 dhjetorit 1982 (UNCLOS), e cila “pasqyron të drejtën detare ndërkombëtare”, qeveria greke “rezervon të drejtën të ushtrojë sovranitetin në zona të tjera të territorit të saj”.
Zgjerimi i ujërave territoriale në rajonin e Jonit, në përputhje me Konventën Ndërkombëtare për Ligjin e Detit, sipas gazetës greke, përkthehet automatikisht në një Zonë Ekonomike Ekskluzive (EEZ), pra në një zonë detare në të cilën një shtet ka të drejtë të hulumtojë ose shfrytëzojë ndryshe burimet detare. përfshirë prodhimin e energjisë elektrike të ujit dhe ajrit.
Në të njëjtën kohë, heqja e vijave bazë kufitare në rajonin e Detit Jon dhe mbyllja e gjireve, si dhe zgjerimi i ujërave territoriale në Detin Jon, hapin rrugën për hartimin e kufirit Greqi-Shqipëri bashkë-detyruese për ankesë në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë.
Zgjidhja e mosmarrëveshjes për caktimin e zonave detare, tashmë është rënë dakord gojarisht gjatë vizitës së Ministrit të Jashtëm Nikos Dendias në Tiranë dhe takimit që ai pati me Kryeministrin shqiptar Edi Rama.
Kjo mosmarrëveshje ka vazhduar që nga viti 2009, kur Greqia nënshkroi një marrëveshje për zonën detare, e cila u anulua nga Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë.
Tani, një projekt Dekret Presidencial u paraqit në Gjykatën e Lartë të Kasacionit, nënshkruar nga Kryeministri dhe anëtarët e Këshillit të Ministrave, në lidhje me “mbylljen e gjireve dhe heqjen e vijave bazë në Detin Jon dhe Ishujt Jon deri në Kepin e Tairon” . Ky dekret ka të bëjë me shtrirjen e ujërave territoriale nga 6 në 12 milje detare në zonën e detit nga pika më veriore e Ishujve Jon (Ishujt Diapontia ose Ishujt Otto) deri në Tainaro.
Diapontia është një kompleks prej 11 ishujsh që përbëhet nga tre ishuj më të mëdhenj dhe disa ishuj të tjerë në veri-veriperëndim të Korfuzit në një distancë prej 9-20 km nga ai. Ky kompleks ishujsh përbëhet nga Othonos (Fanos), më i madhi nga ishujt Diapontia, Ereikoussa dhe Mathraki dhe ishujt e pabanuar Diakopo, Diaplos, Karavi, Kastrino, Lipso (ose Varka), Ostrakos, Plaka (ose Ankara) dhe Plateia. Gjithashtu, ishulli Sazan, në perëndim të Shqipërisë, është pjesë e këtij kompleksi. Nuk dihet përse gazeta e përmend këtë ishull që i përket Shqipërisë.
Sipas projekt dekretit, 39 gjiret dhe limanet që ekzistojnë në zonën e diskutueshme të Ishujve Jon janë të mbyllura dhe linjat e drejta hiqen për të matur gjerësinë e zonës bregdetare. Në të njëjtën kohë, ujërat e mbyllura nga brigjet e këtyre gjireve dhe vijave të drejta, identifikojnë kështu ujërat e brendshme, për të cilat zbatohet paragrafi i dytë i nenit 8 i UNCLOS, i cili njeh “të drejtën e kalimit të sigurt”. “Seksioni i 5-të i Këshillit (kryesuar nga Aikaterini Christoforidou dhe raportuesi Dimitris Pyrgakis) hartoi dekretin në fjalë dhe me mendimin e tij Nr. 215/2020 e konsideroi atë të ligjshëm”, raporton gazeta greke.
Siç theksojnë Këshilltarët e Shtetit, në projekt dekret thuhet se “Republika Greke rezervon të drejtën të ushtrojë të drejtat e saj përkatëse në pjesë të tjera të territorit të saj, pasi ato rrjedhin nga Konventa e Kombeve të Bashkuara për Ligjin e Detit, e cila pasqyron një zakon ndërkombëtar mjaftueshëm”.
Ky dekret, vëren këshilli “është në përputhje me deklaratën e bërë nga Republika Greke gjatë ratifikimit të Konventës, në përputhje me nenin 310 të saj, sipas të cilit Greqia, duke ratifikuar Konventën e Kombeve të Bashkuara për Ligjin Detar garanton të gjitha të drejtat e saj dhe merr të gjitha detyrimet që rrjedhin nga kontrata”.
Këshilltarët shtetërorë nënvizojnë se “Greqia do të vendosë kur dhe si t’i ushtrojë këto të drejta në përputhje me strategjinë e saj kombëtare. Kjo nuk do të thotë, se ajo po heq dorë nga ato të drejta “.
Gjyqtarët e Gjykatës së Kasacionit deklarojnë se, sipas UNCLOS, parashikimi i projekt dekretit është i ligjshëm, “Republika Greke aktualisht po ushtron të drejtat e saj sipas Konventës Ndërkombëtare Detare në zonën e Detit Jon dhe Ishujve Jon deri në Kepin Tainaro të Peloponezit, por shprehimisht rezervon të drejtën për të ushtruar të drejtat e saj përkatëse në zona të tjera të territorit vitin e ardhshëm”, thuhet në vendimin e Gjykatës së Kasacionit të Greqisë.
Heshtja e Shqipërisë
Nuk ka asnjë reagim nga qeveria e Shqipërisë, sikut ky dekret të bënte fjalë për ndonjë det në Azi dhe jo për kufijtë tanë detarë. Po ashtu, Presidenti i Shqipërisë, Ilir meta nuk ka bërë ndonjë deklaratë për dekretin e Greqisë.
Para dy muajsh, një grup akademikësh u mblodhën sot dhe hartuan një rezolutë drejtuar Presidentit Meta dhe institucioneve shtetërore, ku kërkohet referendum për marrëveshjen detare me Greqinë. Mes akademikëve përmenden Osman Metalla, Sazan Guri, Vladimir Beja, Myslim Pashaj, etj.
Sipas tyre, “çuarja në Hagë, më së paku është një veprim i nxituar apo i papjekur apo i pa rrahur në nivelet brenda vetes”.
“Kur qysh 10 vjet, pasi Gjykata Kushtetuese zeroi çdo gabim e lëshim të së kaluarës, dhe në epokën e re të diskutimeve këto 10 vjet, ne u përballëm përsëri: me hermetizimim të çështjes, me mungesë të transparencës së çështjes, me lajme që vinin nga mediat, debatet parlamentare dhe kushtrimet që lëshonte pala greke, me anashkalim të klasës akademike, të ekspertëve shkencore deri te ajo që quhet dituri dhe urtësi e një populli.
Edhe Kuvendi nuk ka bërë asnjë iniciativë që të detyrojë qeverinë të veprojë në mbrojtje të interesave të vendit, lidhur me kufirin detar. Deputeti i opozitës Kostaq Papa ka depozituar një projtkligj që kërkon përcaktimin e Gjirit të Sarandës dhe vijë bregdetare nga Saranda në Palasë si Det Historik, çka do të pengonte manipulimin e fakteve dhe të hartës detare gjatë negociatave që zhvillohen me Greqinë. Projektligji gjendet në procedurë dhe Kuvendi nuk ka gjetur kohë ta fusë në axhendë për këtë vit.
