Në një botë me ritëm gjithnjë e më të shpejtë, komunikimi mes njerëzve mbështetet kryesisht te mesazhet me tekst, email-et dhe komentet online. Edhe pse shumica e këtyre mesazheve duken të pafajshme apo formale, studime të shumta psikologjike sugjerojnë se ato mund të zbulojnë shumë më tepër sesa mendojmë madje edhe tipare të fshehura apo “të errëta” të personalitetit.
Sipas psikologes Charlotte Entwistle nga University of Liverpool, mënyra se si njerëzit zgjedhin fjalët në komunikimin e përditshëm reflekton mënyrën se si ata mendojnë, ndihen dhe lidhen me të tjerët. Duke shkruar për The Conversation, ajo thekson se ndryshimet delikate në përdorimin e gjuhës – qoftë në mesazhe të shkurtra, email-e apo komente në rrjetet sociale mund të shërbejnë si sinjale paralajmëruese për tipare problematike të personalitetit, shumë përpara se këto të shfaqen hapur në sjellje.
“Qoftë në një mesazh të shkurtër, një email apo një koment online, fjalët që njerëzit zgjedhin në heshtje zbulojnë modele shumë më të thella”, shprehet Dr. Entwistle.
Gjuha e ashpër dhe distanca emocionale
Një nga shenjat kryesore paralajmëruese, sipas saj, është përdorimi i shpeshtë i gjuhës armiqësore. Mesazhet e mbushura me zemërim, urrejtje apo negativitet ekstrem mund të tregojnë probleme më të thella të personalitetit. Po ashtu, njerëzit me tipare të errëta priren të përdorin më pak fjalë që shprehin lidhje shoqërore, duke u fokusuar kryesisht te vetja.
Përdorimi i shpeshtë i fjalëve si “unë” dhe “e imja”, në vend të “ne” apo “tona”, mund të pasqyrojë distancë emocionale, mungesë empatie dhe vështirësi në ndërtimin e marrëdhënieve të shëndetshme. “Këta individë përdorin më shpesh gjuhë armiqësore, negative dhe të shkëputur emocionalisht”, shpjegon psikologia.
“Kuarteti i errët” i personalitetit
Psikologët i grupojnë këto tipare në të ashtuquajturin “kuarteti i errët”, që përfshin:
- Makiavelizmin – manipulim, mashtrim dhe shpërfillje cinike të moralit
- Narcizmin – egoizëm, ndjenjë madhështie dhe mungesë empatie
- Psikopatinë – impulsivitet, sjellje antisociale, ftohtësi emocionale dhe mungesë pendimi
- Sadizmin – kënaqësi ose ndjenjë dominimi nga shkaktimi i dhimbjes apo poshtërimit të të tjerëve
Studime të mëparshme i kanë lidhur këto tipare me sjellje si poshtërimi i të tjerëve, mospëlqimi i kafshëve dhe vështirësia për të krijuar marrëdhënie afatgjata.
Mesazhet që zbulojnë modele të fshehura
Sipas Dr. Entwistle, shumë njerëz shfaqin forma të lehta të këtyre tipareve në jetën e përditshme, veçanërisht në mjedise profesionale, romantike apo online. Ajo thekson se gjuha shpesh i paraprin sjelljes: modelet problematike shfaqen fillimisht në fjalë dhe vetëm më vonë në veprime.
Si shembull, ajo përmend analizat gjuhësore të letrave personale të vrasësit serial austriak Jack Unterweger, ku studiuesit vunë re përdorim ekstrem të gjuhës egocentrike dhe një ton emocional të sheshtë – elemente tipike të narcizmit ekstrem dhe psikopatisë.
Çfarë sinjalesh duhet të na shqetësojnë?
Edhe pse gjuha nuk mjafton për të diagnostikuar çrregullime të personalitetit, ajo mund të shërbejë si një sistem paralajmërimi i hershëm. Sipas psikologes, duhet treguar vëmendje ndaj kombinimit të këtyre elementeve:
- Vetëreferenca të tepruara (“unë”, “e imja”)
- Gjuhë e mbushur me zemërim, urrejtje ose negativitet ekstrem
- Përdorim i shpeshtë i fjalëve të pista
- Mungesë e termave që shprehin lidhje shoqërore (“ne”, “tona”)
Njohja e këtyre sinjaleve gjuhësore, thotë Dr. Entwistle, mund t’i ndihmojë njerëzit të mbrojnë veten, të kuptojnë më mirë të tjerët dhe të ndërtojnë komunikim më të sigurt. Në një epokë ku mesazhet me tekst janë bërë forma kryesore e ndërveprimit, ndoshta ia vlen t’i kushtojmë më shumë vëmendje jo vetëm asaj që thuhet, por edhe mënyrës se si thuhet.
