Më 25 maj 2020, bota ndaloi frymën. Një video tronditi ndërgjegjen kolektive: George Floyd, një afro-amerikan në Minneapolis, u vra nga një oficer policie që i mbajti gjurin mbi qafë për mbi 9 minuta e 29 sekonda. Fjalët e tij të fundit, “I can’t breathe” – “Nuk mund të marr frymë” – u dëgjuan nga miliona njerëz dhe ndezën një zjarr që u përhap në të gjithë globin.
Black Lives Matter u bë më shumë se një slogan, u kthye në një thirrje botërore për drejtësi, barazi dhe ndërgjegjësim. Protesta masive, murale të fuqishme, mbështetje nga figura publike dhe korporata të mëdha: për pak muaj, dukej se po jetonim një moment historik që do ndryshonte përfundimisht trajtimin e racës në Amerikë. Disa analistë shkuan aq larg sa të thoshin se ndikimi i kësaj lëvizjeje ishte vendimtar për fitoren e Joe Biden në zgjedhjet presidenciale të 2020-s.
Por, pesë vjet më vonë, realiteti është më i ftohtë. Çfarë ndryshoi vërtet?
Sipas statistikave të vitit 2024, pabarazia racore në SHBA mbetet e thellë. Afro-amerikanët përbëjnë rreth 14% të popullsisë, por 32% të të burgosurve. Shkalla e tyre e arrestimeve është pesë herë më e lartë se ajo e të bardhëve. 75% e tyre thonë se janë përballur me diskriminim racor dhe 80% besojnë se sistemi i drejtësisë është ndërtuar për t’i penguar, jo për t’i mbrojtur.
Në arsim, shëndetësi, strehim dhe kredi bankare – hendeku vijon të jetë i dukshëm. Edhe vlera e një shtëpie në një lagje me shumicë afro-amerikane është mesatarisht, 23% më e ulët se një shtëpi në një lagje të bardhë, pavarësisht kushteve të ngjashme.
Ndërkohë, mbështetja publike për BLM ka rënë: nga 67% në vitin 2020, sot ka zbritur në 51%. Disa shtete kanë shkurtuar fondet për programet antiraciste dhe disa politikanë i kanë shpallur “politikisht të padobishme”. Retorika publike ka ndryshuar dhe beteja për barazi është zëvendësuar nga heshtja.
Administrata Trump ka qenë e qartë në qëndrim: ka ndërprerë programe për diversitetin, mentorimin për studentët afro-amerikanë dhe ka mbrojtur policët e akuzuar për dhunë. Megjithatë, një detaj i befasishëm: rreth 30% e meshkujve afro-amerikanë nën moshën 45 vjeç votuan për Trump në zgjedhjet e fundit, dyfishuar nga viti 2020. Kjo tregon një lodhje të thellë ndaj premtimeve boshe dhe një kërkim për alternativa të reja, sado të diskutueshme.
Sot, Black Lives Matter nuk është zhdukur – por është më pak i dukshëm, më pak i dëgjuar. Në një Amerikë gjithnjë e më të polarizuar, rruga drejt një ndryshimi të vërtetë është ende e gjatë, e vështirë dhe për shumë njerëz, e pasigurt.
