Një vendim i marrë mijëra vite më parë vazhdon të ndikojë drejtpërdrejt në mënyrën se si e masim kohën edhe sot. Ndërsa përpjekje moderne për ta ndryshuar këtë sistem kanë dështuar, rrënjët e tij shkojnë thellë në historinë e qytetërimeve të para njerëzore.
Në tetor të vitit 1793, Republika Franceze provoi të revolucionarizonte kohën. U vendos që dita të ndahej në 10 orë, çdo orë në 100 minuta dhe çdo minutë në 100 sekonda. Ky sistem ishte pjesë e një reforme më të gjerë që synonte racionalizimin dhe shkëputjen nga traditat fetare, duke përfshirë edhe një javë me 10 ditë.
Megjithatë, eksperimenti rezultoi i dështuar. Konvertimi i orëve ekzistuese ishte tepër kompleks, ndërsa sistemi i ri e izoloi Francën nga pjesa tjetër e botës. Për më tepër, popullsia nuk e pranoi lehtësisht faktin që dita e pushimit vinte vetëm çdo të dhjetën ditë. Në fund, “koha dhjetore” u braktis pas pak më shumë se një viti.
Por si arritëm te sistemi që përdorim sot?
Historia na çon rreth 5,000 vite pas, te sumerët në Mesopotami – një nga qytetërimet më të hershme në botë. Ata zhvilluan një sistem numerik të bazuar në numrin 60, i njohur si sistemi seksagesimal. Ky sistem u përdor fillimisht për nevoja praktike si bujqësia, taksat dhe administrimi i burimeve.
Një nga arsyet pse u zgjodh numri 60 lidhet me praktikën e numërimit me gishta: duke përdorur nyjet e gishtave, mund të arrish lehtësisht në 12, dhe duke përsëritur këtë proces me dorën tjetër, arrin në 60. Edhe pse kjo mbetet një teori, ajo shpjegon prakticitetin e sistemit.
Avantazhi i madh i numrit 60 është se pjesëtohet lehtësisht me shumë numra (2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, etj.), gjë që e bënte ideal për përdorim në matematikë dhe më vonë në astronomi.
Ndërkohë, egjiptianët e lashtë ishin të parët që ndanë ditën në 12 orë për natën dhe 12 për ditën, duke krijuar bazën për 24 orët që njohim sot. Instrumentet e para për matjen e kohës, si orët diellore dhe ato me ujë, u shfaqën rreth vitit 1500 para Krishtit.
Më vonë, babilonasit që trashëguan sistemin e sumerëve e zhvilluan më tej këtë koncept, duke ndarë orën në njësi më të vogla dhe duke krijuar një kalendar të bazuar në ciklet e diellit dhe hënës.
Kështu, kombinimi i sistemit numerik të sumerëve dhe ndarjes së ditës nga egjiptianët formoi bazën e kohës moderne: 24 orë në ditë, 60 minuta në orë dhe 60 sekonda në minutë.
Edhe pse mund të duket i çuditshëm në krahasim me sistemin dhjetor që përdorim sot, ky sistem ka mbijetuar për mijëra vite. Dhe arsyeja është e thjeshtë: funksionon.
Ndryshimi i tij sot do të ishte jo vetëm i ndërlikuar, por edhe praktikisht i pamundur në një botë që është ndërtuar mbi këtë mënyrë të matjes së kohës.
