Si askund tjetër në botë, monumentet e kulturës në Shqipëri lihen në harresë dhe asksuh nuk mban përgjegjësi për shkatërrimin e tyre. Njësoj si në Lezhë, ku 20 monumente kulture po shkojnë drejt degradimit total (Lexo këtu), edhe në Klos të Matit është ngritur i njëjti shqetësim për një nga urat më të vjetra.
Bëhet fjalë për Urën e Halilajve, që besohet të jetë rreth 300-vjeçare dhe ka statusin Monument Kulture i kategorisë së I të vendosur nga Ministria e Kulturës. Mirëpo kjo ministri që ju jep një status këtyre monumenteve për t’i mbrojtur, është po e njëjta që nuk interesohet për gjendjen e tyre.
Një ndër urat më të veçanta në Shqipëri
Shumë vite më parë Ura e Halilajve lidhte fshatrat Dars dhe Fullqet me njëri-tjetrin, por shërbente edhe si dhe rugë karvanësh që vinin nga Durrësi–Tirana–Xibër–Gurë i Bardhë e Ura e Vashës për në Dibër dhe degëzimi nga kalaja e Xibrit për në Dars–Ura e Pazarit në Klos. Historiani Sefer Duka është shprehur për “Porta Vendore” se ura duhet ruajtur me shumë fanatizëm, sepse është ndër më të vjetrat të stilit venecian në Mat, por edhe në Shqipëri.
“Ka veçori nga urat e tjera si nga harku i përthyer në mes, ashtu dhe me përputhjen e qemerëve njëri mbi tjetrin. Është më e vjetra nga urat e tjera në Mat dhe mendohet se i përket fund shekullit XVII-të ose fillimit të shekullit të XVIII-të. Ura është ndërtuar me llaç gëlqereje. Ka brenda teknikës dhe arkitektonikes elementë të stilit Venecian”, ka shpjeguar historiani Duka.
Ura në harresë nga shteti e qytetarët
Këto monumente përveçse janë mbuluar me pluhur harrese nga shteti, gjithmonë e më tepër po shkatërrohen për shkak të papërgjegjshmërisë së qytetarëve. Nga ura e Halilajve janë hequr disa gurë dhe kështu po rrezikohet çdo ditë e më tepër struktura e saj. Banorët e zonës kanë bërë thirrje për ndërhyrje të menjëhershme dhe që ura të kthehet në atraksion turistik.
Bashkia përdor Covid-19 dhe tërmetin si justifikim për degradimin
Përgjegjësia kryesore për shkatërrimin e monumenteve mbetet mbi institcionet që e kanë për detyrë mbrojtjen e tyre. Mirëpo Bashkia e Klosit, e kontaktuar nga Porta Vendore është justifikuar se ura ka mbetur në atë gjendje për shkak të emergjencës së koronavirusit (që nuk ka lidhje fare me monumentet e kulturës) dhe tërmetit të 26 nëntorit. Bashkia e Klosit merr përsipër vetëm riparimet e vogla për urën, ndërsa për restaurimet e mëdha ja delegon detyrën Ministrisë së Kulturës.
Pas gjithë këtyre burokracirave, që ndonjëherë zgjasin me muaj e muaj të tërë, mundet që ura të jetë shembur dhe si të gjitha ngjarjet e tjera me siguri do të kalohet pa shumë zhurmë. Jemi mësuar që t’i shohim të gjithë monumentet e kulturës të na shkatërrohen para syve dhe deri në fund të kësaj nuk dihet nëse do të ketë ngelur ndonjë copëz nga historia e kombit tonë.
