Jennifer Lawrence sapo hapi Instagram-in dhe, përpara se të kishte kohë të mësohej me të, vendosi një kusht: “Nëse dikush thotë diçka negative, do ta mbyll. Menjëherë.”
Pastaj erdhi edhe batuta: “Ju lutem, kini parasysh se çdo koment i keq apo agresiv mund të ndikojë negativisht te bebja. Bebja jam unë.”
Është Jennifer Lawrence, ndaj sigurisht që e tha me humor. Por pas shakasë fshihet diçka që prej kohësh nuk është më për të qeshur.
Instagram, TikTok, X, Facebook – hap komentet poshtë pothuajse çdo postimi viral dhe do të gjesh njerëz që kritikojnë trupin e dikujt, fytyrën, partnerin, fëmijët, mënyrën si vishet, si flet, si plaket apo edhe mënyrën si qesh.
Dhe shpesh personi që shkruan nuk e njeh fare njeriun që po sulmon.
Si arritëm deri këtu?
Në psikologji njihet prej kohësh ajo që quhet online disinhibition effect: distanca dhe ekrani mund të ulin frenat që kemi zakonisht në komunikimin ballë për ballë. Kur nuk shohim reagimin e njeriut që kemi përballë, është më e lehtë të harrojmë se në anën tjetër të ekranit është një person real.
Pastaj vjen anonimiteti. Një profil pa emër, pa fotografi dhe pa asnjë pasojë reale mund të krijojë ndjesinë se mund të thuash çfarë të duash.
Por nuk është vetëm kjo. Rrjetet sociale janë ndërtuar rreth reagimit. Zemërimi, debati, skandali dhe konfliktet prodhojnë komente, shpërndarje dhe klikime. Sa më shumë reagojmë, aq më shumë një përmbajtje qarkullon. Në një mjedis të tillë, edhe negativiteti mund të kthehet në spektakël.
Ka edhe një element tjetër shumë njerëzor: krahasimi.
Çdo ditë shohim njerëz më të bukur, më të pasur, në pushime më të bukura, me marrëdhënie që duken perfekte dhe jetë që, të paktën në ekran, duken pa probleme. Për disa, krahasimi mund të prodhojë pakënaqësi, zili ose frustrim. Dhe ndonjëherë është më e lehtë të zhvlerësosh atë që sheh sesa të përballesh me mënyrën si të bën të ndihesh.
Sigurisht, jo çdo kritikë është “urrejtje”. Të mos pëlqesh një person publik, një veshje, një film apo një deklaratë është krejt normale. Problemi fillon kur kritika ndaj asaj që dikush bën kthehet në sulm ndaj asaj që dikush është.
Dhe fakti që dikush është i famshëm nuk e bën imun.
Jennifer Lawrence mund të ketë miliona dollarë, Oscar dhe miliona fansa. Por kur mbyll telefonin, vazhdon të jetë një njeri që lexon të njëjtat fjalë që do të lexonte kushdo tjetër.
Prandaj ndoshta pyetja nuk është vetëm çfarë duhet të bëjnë platformat. Edhe ato kanë përgjegjësi: moderim më të mirë, mjete më efikase kundër ngacmimit dhe më shumë kontroll për përdoruesit mbi atë që u shfaqet.
Por ekziston edhe një zgjidhje shumë më e thjeshtë që fillon nga ne.
Jo çdo mendim duhet postuar. Jo çdo person që nuk na pëlqen duhet poshtëruar. Dhe fakti që kemi mundësinë t’i shkruajmë dikujt drejtpërdrejt nuk do të thotë se kemi të drejtën ta lëndojmë.
Nëse rrjetet sociale po ndikojnë në mënyrën si ndihemi, edhe kufijtë janë të shëndetshëm: të mbyllësh komentet, të bllokosh, të bësh unfollow, të largohesh për disa ditë apo thjesht të mos lexosh gjithçka që shkruhet për ty nuk është domosdoshmërisht dobësi.
Ndoshta Jennifer Lawrence e tha më mirë, edhe pse duke bërë shaka: nëse një hapësirë fillon të të bëjë keq, ke të drejtë të largohesh prej saj.
Dhe ndoshta para se të shtypim “Post”, duhet t’i bëjmë vetes një pyetje shumë të vjetër, që interneti duket se na bëri ta harrojmë:
A do t’ia thosha këtë njeriut në sy?
Nëse përgjigjja është jo, ndoshta nuk ka pse t’ia themi as nga pas një ekrani.
