Zbardhet shuma që shteti shqiptar i ka borxh kompanive që kanë fituar gjyqet në Gjykatën Ndërkombëtare të Arbitrazhit dhe në Gjykatën e të Drejtave të Njeriut në Strasburg. Sipas raportit të Kontrollit të Lartë të Shtetit evidentohet shifra 19 miliardë lekë (afro 190 milionë dollarë). Nga ana tjetër, KLSH i kërkon Ministrisë së Financave të bëjë publike vendimet që pritet të ekzekutohen për shkak të arbitrazheve ndërkombëtare dhe shifrave përkatëse që do paguhen nga buxheti i shtetit.
Në raportin për zbatimin e buxhetin e vitit 2019, të sapo depozituar në Kuvend theksohet mungesa e të dhënave mbi këto detyrime.
“Në raportin e Ministrisë së Financave për Zbatimin e Buxhetit nuk ka vlerë të raportuar mbi vendimet që priten të ekzekutohen për çështje të arbitrazhit apo GJEDNJ, pavarësisht se niveli i lartë i tyre në proces ekzekutimi impakton Buxhetin e Shtetit të vitit të ardhshëm. Bazuar në ngjarjet pas periudhës raportuese, si dhe deklarimin e Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë, në raportin e mes vitit për buxhetin e vitit 2020 këto detyrime vlerësohen nga KLSH në rreth 19 miliard lekë”, thekson në raport Kontrolli i Lartë i Shtetit.
Janë disa çështje me vlera shumë të mëdha financiare për të cilat shteti shqiptar mund të paguajë disa qindra miliona dollar. Kryesorja mes tyre është ajo me biznesmenit italian Becheti, i cili ka fituar nga shteti shqiptar rreth 109 milionë euro, e pasuar nga një përplasje me kompaninë Turke Kurum, e cila në Arbitrazh kërkon nga shteti shqiptar një dëmshpërblim prej rreth 100 milionë eurosh. Kompania greke Aktor, e përshirë në ndërtimin e Rrugës Tiranë Elbasan e ka paditur shtetin shqiptar për shumën prej 44 milionë eurosh.
Arbitrazhi
Bazuar në ligjin “Për Avokaturën e Shtetit” përcaktohen dy mënyra ekzekutimi të shpërblimit: Vendimet me detyrim financiar mbi 10.000 EUR, implikojnë nxjerrjen e VKM-ve respektive për ekzekutimin e tyre. Vendimet me detyrim financiar deri në 10.000 EUR, ekzekutohen drejtpërdrejtë nga Ministria e Financave dhe Ekonomisë, pas kërkesës zyrtare të Avokaturës së Shtetit.
“Edhe për vitin 2021, likuidimi i detyrimeve të këtij lloji përballohet nga Fondi Rezervë i buxhetit të shtetit”, njofton Ministria e Financave.
Vendimet e Gjykatës Ndërkombëtare të Arbitrazhit që kanë të bëjnë me zgjidhjen e konflikteve në mosmarrëveshjet dy ose shumëpalëshe, në ngarkim të shtetit shqiptar, përbëjnë gjithashtu një risk real për buxhetin e shtetit. Në pjesën më të madhe, efektet financiare që rrjedhin nga zbatimi i këtyre vendimeve janë përballur nga buxheti i vetë institucioneve buxhetore (kryesisht ministri linje) që kanë përfaqësuar Qeverinë shqiptare. Në raste të tjera, sipas specifikave, është përdorur për këtë qëllim edhe Fondi Rezervë i Buxhetit të Shtetit.
“Ministria e Financave dhe Ekonomisë ka rekomanduar forcimin e rolit negociues të institucioneve buxhetore dhe Avokaturës së Shtetit në çështjet e kësaj natyre, si edhe disiplinimin e procesit të shlyerjes financiare të vendimeve finale”, njofton Ministria e Financave.
Në total, stoku i detyrimeve të prapambetura në nivel 6-mujor për vitin 2020, sipas qeverisë, rezultoi rreth 6.81 miliard lekë, Një pjesë e konsiderueshme prej rreth 57.8 përqind e këtij stoku detyrimesh i referohen detyrimeve për vendime gjyqësore.
Gjykata e Strasburgut
Qeveria justifikohet se nuk ka mundësi t’i parashikojë dëmshpërblimet e këtyre çështjeve. “Vendimet e Gjykatës së të Drejtave të Njeriut në Strasburg (GJEDNJ) kryesisht çështje dhe vendime që lidhen me kthimin dhe kompensimin e pronave tek ish-pronarët. Sipas Avokaturës së Shtetit, risqet financiare që burojnë nga vendimet e GJEDNJ-së janë të karakterizuara nga një aftësi e dobët parashikuese, përsa kohë që kjo Gjykatë nuk funksionon më me një kalendar të përcaktuar për komunikimin e çështjeve dhe nxjerrjen e vendimeve”, ankohet Ministria e Finanacave në relacionin dërguar deputetëve.
Ndërkaq, Ministria e Financave dhe Ekonomisë ka ekzekutuar në vazhdimësi të gjitha vendimet e miratuara nga GJEDNJ përmes zbatimit të VKM-ve respektive miratuar në mbështetje të tyre. Kjo, duke konsideruar faktin se kur pagesat nuk kryhen brenda afatit tre mujor nga data kur vendimi përkatës merr formën e prerë, shteti shqiptar ngarkohet me pagesën e një kamatë-vonese për çdo ditë vonesë.
Vendimet e GJEDNJ-së duhet të dërgohen fillimisht për zbatim në Agjencinë e Trajtimit të Pronës, duke shfrytëzuar të gjitha mundësitë për kompensim fizik të tyre, nëse kjo parashikohet nga vendimi i Gjykatës. Pjesa tjetër e detyrimit financiar të paguhet sipas mundësive të buxhetit të shtetit me këste, në negocim me përfituesit.
/GazetaReforma.com/
