“Odisea” e Homerit është rikthyer fuqishëm në vëmendjen e publikut, këtë herë falë filmit të Christopher Nolan. Suksesi i produksionit kinematografik nuk është kufizuar vetëm në sallat e kinemave, por ka nxitur një interes të jashtëzakonshëm për poemën antike, mitologjinë greke dhe letërsinë klasike.
Në Britani, shitjet e librave të “Odisesë” janë rritur me 1.400% gjatë katër javëve deri më 25 korrik, krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Ndër botimet më të kërkuara është përkthimi i vitit 2017 nga studiuesja britaniko-amerikane Emily Wilson.
Rrjeti i librarive Waterstones ka raportuar një rritje prej më shumë se 1.000% të shitjeve krahasuar me vitin 2025. Interesi nuk është ndalur vetëm te poema e Homerit, por është shtrirë edhe te “Iliada”, “Circe” e Madeline Miller dhe “Penelopiada” e Margaret Atwood.
Në Amazon, versioni i “Odisesë” nga aktori dhe shkrimtari Stephen Fry kryeson listën britanike të librave historikë më të shitur, ndërsa bumi ka përfshirë edhe librat audio. Spotify ka raportuar një rritje prej 310% të kërkimeve për përkthimet e veprës.
Pedagogët britanikë shpresojnë që suksesi i filmit të nxisë më shumë të rinj të studiojnë letërsinë dhe qytetërimin klasik. Universiteti UCL, ku Nolan studioi Homerin gjatë viteve universitare, pret gjithashtu një shtim të interesit për këto degë në vitet e ardhshme.
Filmi ndjek udhëtimin e Odiseut drejt shtëpisë pas Luftës së Trojës. Matt Damon interpreton Odiseun, Anne Hathaway luan Penelopën, ndërsa Tom Holland djalin e tyre, Telemakun.
“Odisea” ka kryesuar për dy javë radhazi kinematë amerikane dhe ka arkëtuar 640 milionë dollarë në mbarë botën. Megjithatë, filmi është pritur edhe me kritika nga Emily Wilson dhe historiania Mary Beard. Wilson ka deklaruar se skenari nuk arrin thellësinë psikologjike, emocionale dhe etike të poemës, ndërsa Beard ka vlerësuar se ironitë dhe dilemat e veprës janë zëvendësuar nga një mesazh më i rënduar hollivudian.
Por rikthimi i “Odisesë” në qendër të kulturës popullore sjell në vëmendje edhe një lidhje të veçantë shqiptare me veprën e Homerit.
Gati gjashtë dekada më parë, rolin e Odiseut e interpretoi Bekim Fehmiu, një nga aktorët shqiptarë më të rëndësishëm të kinemasë europiane. Ai ishte protagonisti i adaptimit televiziv të vitit 1968, i cili vijon të konsiderohet si një nga ekranizimet më besnike të poemës.
Fehmiu, i lindur në Sarajevë dhe me origjinë shqiptare nga Kosova, ishte ndër aktorët e parë nga Europa Lindore që arriti të depërtonte në produksionet e mëdha ndërkombëtare perëndimore. Interpretimi i Odiseut mbetet një nga rolet më të njohura të karrierës së tij.
Lidhja shqiptare me filmin e ri të Nolan pritet të vazhdojë edhe përmes muzikës. Në kolonën zanore të produksionit do të dëgjohet iso polifonia shqiptare, e regjistruar në jug të Shqipërisë nga kompozitori Ludwig Göransson.
Göransson, i njohur për muzikën e filmave “Oppenheimer”, “Tenet” dhe “Black Panther”, ka zgjedhur një nga traditat më të lashta të këndimit shqiptar për të shoqëruar udhëtimin e heroit të Homerit.
Iso polifonia është pjesë e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s dhe është ruajtur ndër breza, veçanërisht në jug të Shqipërisë. Përfshirja e saj në një produksion të këtyre përmasave pritet ta prezantojë këtë trashëgimi përpara miliona shikuesve në të gjithë botën.
Kështu, ndërsa Christopher Nolan rikthen Homerin në modë dhe çon mijëra lexues drejt librarive, “Odisea” risjell edhe një histori të bukur shqiptare: dikur Odiseun e interpretonte Bekim Fehmiu, ndërsa sot udhëtimi i tij kinematografik shoqërohet nga zërat e iso polifonisë shqiptare.
