Kur një mjek të thotë se nuk ka më shumë për të bërë, shumica e njerëzve përpiqen ta pranojnë realitetin. Jo gjithmonë me qetësi, por me atë ndjesinë e rëndë që vjen kur e kupton se nuk e ke më situatën në dorë. Për Paul Conyngham, kjo nuk ishte një përgjigje që mund ta pranonte lehtë.
Qeni i tij, Rosie, një stafordshire i përzier me shar pei që ai e kishte adoptuar nga një strehë kafshësh në vitin 2019, ishte diagnostikuar me një formë agresive kanceri. Veterinerët e trajtuan, u bë kirurgjia, u provua edhe kimioterapia. Tumoret u ngadalësuan për pak kohë, por nuk u zhdukën. Dhe ndërkohë, koha vazhdonte të rridhte.
Rosie nuk ishte thjesht një kafshë shtëpiake për të. Ishte qeni që kishte ardhur në jetën e tij në një moment të vështirë, pak para pandemisë, dhe që u kthye në shoqërinë e përditshme gjatë gjithë atyre muajve izolimi. Kur u përball me diagnozën, Paul bëri atë që bëjnë shumë njerëz kur janë të dëshpëruar: nisi të kërkonte vetë përgjigje.
Por në vend që të mbetej vetëm te kërkimet në internet, ai vendosi të shkojë një hap më tej. Me rreth 3000 dollarë nga xhepi i tij, pagoi për të bërë diçka që zakonisht bëhet në laboratorë kërkimorë: sekuencimin e ADN-së së Rosie dhe të tumorit të saj në Universitetin e New South Wales në Australi. Ideja ishte të krahasohej ADN-ja e shëndetshme me ADN-në e tumorit, për të parë saktësisht se ku kishin ndodhur mutacionet që po ushqenin kancerin.
Paul nuk është biolog. Është inxhinier dhe analist të dhënash. Ka vite që merret me inteligjencë artificiale dhe machine learning. Pikërisht këtu filloi pjesa më e pazakontë e historisë.
Pasi mori të dhënat gjenetike nga universiteti, ai nisi t’i analizonte vetë. Përdori ChatGPT për të ndërtuar një plan pune dhe për të kuptuar se si mund të përpunoheshin ato të dhëna. Pastaj i kaloi nëpër programe dhe algoritme të ndryshme për të identifikuar mutacionet kryesore të tumorit. Më pas përdori edhe AlphaFold, një sistem i inteligjencës artificiale që ndihmon në parashikimin e strukturës së proteinave, për të parë cilat proteina të ndryshuara mund të bëheshin objektiv për sistemin imunitar.
Me pak fjalë, ai po përpiqej të gjente vendin ku mund të goditej kanceri.
Kur u kthye te studiuesit me analizat që kishte bërë, reagimi i parë ishte më shumë habi sesa skepticizëm. Nuk është e zakonshme që një person jashtë laboratorëve të shfaqet me një analizë kaq të detajuar mbi mutacionet e tumorit të qenit të tij. Por pikërisht kjo këmbëngulje i bindi shkencëtarët ta dëgjonin seriozisht.
Në Universitetin e New South Wales, profesorë të gjenomikës dhe biologjisë kompjuterike filluan të punonin me të. Ideja që doli nga ky bashkëpunim ishte krijimi i një vaksine të personalizuar mRNA, e projektuar posaçërisht për mutacionet e tumorit të Rosie.
Vaksinat mRNA u bënë të njohura gjatë pandemisë Covid, por në onkologji kjo teknologji është ende në zhvillim. Vaksina i jep trupit udhëzime për të prodhuar proteina të caktuara, në mënyrë që sistemi imunitar të mësojë të njohë dhe të sulmojë qelizat e kancerit.
Në rastin e Rosie, receta e vaksinës u ndërtua mbi mutacionet specifike të tumorit të saj. Ishte një trajtim i krijuar vetëm për të.
Sigurisht, para se të përdorej, duhej kaluar edhe një pengesë tjetër: miratimi etik. Paul kaloi muaj duke përgatitur dokumentacionin dhe duke kërkuar mënyrën ligjore për ta testuar trajtimin. Në fund, gjeti mbështetje në Universitetin e Queensland, ku studiuesit kishin programet e duhura për trajtime eksperimentale te qentë.
Në dhjetor ai udhëtoi rreth 10 orë me makinë për ta çuar Rosie për injeksionin e parë. Pas tij erdhi edhe një dozë përforcuese.
Rezultatet erdhën më shpejt se sa e prisnin edhe vetë studiuesit. Një nga tumoret e mëdha të Rosie, me madhësinë e një topi tenisi, u tkurr pothuajse në gjysmë. Edhe gjendja e saj fizike ndryshoi. Filloi të kishte më shumë energji, të lëvizte më lirshëm dhe të dukej më e gjallë.
Paul nuk e quan këtë një mrekulli dhe as pretendon se ka gjetur një kurë përfundimtare. Por fakti që një njeri i vetëm, nga nevoja dhe dashuria për qenin e tij, arriti të përdorë inteligjencën artificiale për të ndihmuar në krijimin e një trajtimi të personalizuar kundër kancerit, ka bërë që shumë shkencëtarë të shohin më seriozisht potencialin e kësaj teknologjie.
Sepse nëse analiza e të dhënave, inteligjenca artificiale dhe mjekësia e personalizuar mund të bashkohen për të krijuar trajtime të tilla edhe jashtë laboratorëve tradicionalë, atëherë është e mundur që në vitet e ardhshme pikërisht kjo qasje të hapë rrugë për mënyra të reja për të luftuar kancerin. Dhe ndoshta një ditë, ajo që sot duket si një histori e jashtëzakonshme për një qen, mund të kthehet në një shpresë reale për shumë njerëz.
