Më 11 shtator 2001, mijëra njerëz u zgjuan për një ditë të zakonshme pune në New York. Disa lanë fëmijët në shkollë. Disa morën trenin. Dikush bleu një kafe dhe një bagel. Dikush tjetër kishte festuar ditëlindjen e së ëmës vetëm një natë më parë.
Askush nuk e dinte se po jetonte mëngjesin e fundit.
Në sulmet e 11 shtatorit u vranë 2,977 njerëz. Sot, 25 vite më vonë, numri vazhdon të jetë tronditës. Por pas tij ka 2,977 jetë, familje, zakone të vogla, plane për darkën dhe njerëz që prisnin dikë të kthehej në shtëpi.
Marisa kishte festuar ditëlindjen e nënës një natë më parë
Më 10 shtator, Marisa DiNardo Schorpp e kishte çuar nënën e saj, Ester, për të festuar ditëlindjen në Windows on the World, restorantin në majë të Kullës Veriore.
Marisa ishte 38 vjeç dhe punonte si broker në Cantor Fitzgerald, në katin e 105-të. Në darkën e asaj nate ishte edhe mikja dhe kolegia e saj Stacey Peak.
Pavarësisht se kishin qëndruar deri vonë, të dyja u paraqitën herët në punë mëngjesin tjetër.
Në orën 8:46, avioni i parë goditi Kullën Veriore.
As Marisa dhe as Stacey nuk dolën prej saj.
Muaj më vonë, çanta e Marisës u gjet mes rrënojave të Ground Zero. Brenda saj ishte ende fatura e darkës së ditëlindjes së nënës, e datës 10 shtator 2001.
Është një objekt i zakonshëm që, 25 vite më vonë, tregon ndoshta më mirë se çdo statistikë brutalitetin e asaj dite: një faturë nga mbrëmja e fundit normale e një familjeje.
Bradley telefonoi nënën për t’i thënë se ishte mirë
Bradley Fetchet ishte i ri në World Trade Center. Kishte mbaruar universitetin në vitin 1999 dhe punonte si trader në Keefe, Bruyette & Woods, në katin e 89-të të Kullës Jugore.
Kur avioni i parë goditi kullën ngjitur, Bradley telefonoi prindërit.
Ai la edhe një mesazh zanor për nënën. I shpjegonte se një avion kishte goditur World Trade Center One, por se ai ishte mirë në kullën tjetër. Situata ishte e frikshme, i tha, por ishte gjallë dhe mendonte se do të qëndronin aty gjatë.
Pak minuta më vonë, avioni i dytë goditi Kullën Jugore.
Zyra e Bradley-t ndodhej mbi zonën e goditjes dhe ai nuk mundi të dilte.
Mesazhi që kishte lënë për të qetësuar nënën e tij ruhet sot në muzeun e 11 shtatorit.
Sean Rooney telefonoi gruan për herë të fundit
Sean Rooney punonte si zëvendëspresident në Aon, në Kullën Jugore. Me bashkëshorten Beverly Eckert njiheshin që kur ishin 16 vjeç.
Ai kishte restauruar me duart e veta pjesë të shtëpisë së tyre dhe, pavarësisht rrugës së gjatë nga puna, kishte një zakon kur kthehej në shtëpi: kërkonte përqafimin e Beverly-t.
Atë mëngjes e telefonoi disa herë.
Në fillim për ta siguruar se ishte mirë. Por pasi avioni goditi edhe ndërtesën e tij dhe Sean mbeti i bllokuar në katin e 105-të, telefonata ndryshoi.
Nuk po flisnin më për mënyrën se si mund të dilte.
Folën për jetën që kishin kaluar bashkë. Sean i kërkoi t’i përcillte dashurinë familjes. Ndërsa tymi bëhej gjithnjë e më i dendur, ai vazhdonte t’i thoshte Beverly-t se e donte.
Ajo ishte ende në telefon me të kur Kulla Jugore u shemb.
Rosemary kishte shpëtuar një herë nga World Trade Center
Historia e Rosemary Smith duket pothuajse e pabesueshme.
Ajo kishte punuar për 12 vjet si operatore telefonike në një studio ligjore në katin e 57-të të Kullës Veriore.
Dhe 11 shtatori nuk ishte hera e parë që ajo përjetonte një sulm në atë ndërtesë.
Rosemary kishte mbijetuar bombardimin e World Trade Center në vitin 1993. Pas tij kishte frikë të kthehej. Megjithatë e donte punën dhe vendosi të rikthehej.
Tetë vite më vonë, kur avioni goditi Kullën Veriore, kolegët e saj nisën evakuimin.
Rosemary qëndroi edhe pak.
Ajo donte të devijonte telefonatat e zyrës drejt sekretarisë telefonike përpara se të largohej.
Ishte e vetmja nga kompania e saj që nuk mbijetoi.
Më vonë, policia i ktheu familjes çantën, orën dhe unazën e saj prej ari me safir, të gjetura së bashku me mbetjet e saj.
Dy vëllezër dhe vajza që dikur kujdesej për fëmijët e tyre
Joseph dhe Daniel Shea ishin vëllezër dhe punonin të dy si drejtues në Cantor Fitzgerald.
Amy O’Doherty kishte hyrë në jetën e familjeve të tyre shumë më herët: që në moshën 13-vjeçare kujdesej për fëmijët e dy vëllezërve.
Më vonë, gjatë universitetit, bëri praktikë në Cantor Fitzgerald. Kompania u impresionua prej saj dhe e punësoi si asistente brokeri.
Mëngjesin e 11 shtatorit, Joseph, Daniel dhe Amy shkuan në të njëjtin vend pune, në katet 104 dhe 105 të Kullës Veriore.
Asnjëri nuk u kthye.
Vetëm Cantor Fitzgerald humbi 658 punonjës atë ditë.
Edhe tre shqiptarë kishin shkuar në punë atë mëngjes
Mes viktimave ishin edhe shqiptarët Mon Gjonbalaj, Rrok Camaj dhe Simon Dedvukaj.
Mon Gjonbalaj ishte 65 vjeç dhe kishte punuar në World Trade Center për dekada. Mund të kishte dalë në pension, por familjarët tregojnë se e donte punën dhe njerëzit me të cilët punonte.
Mëngjesin e 11 shtatorit ishte në katin e 86-të.
Pas goditjes telefonoi familjen. Në një nga komunikimet e fundit u tregoi se ishin bllokuar dhe gjithçka që mund të shihnin ishte tym. Nuk e dinte nëse do të takoheshin përsëri dhe u kërkoi të kujdeseshin për veten dhe familjen.
Ai ishte nisur për në punë rreth orës 5 të mëngjesit, siç kishte bërë pafund herë më parë.
Atë ditë nuk u kthye.
Ndoshta pikërisht këtu qëndron edhe pesha e 11 shtatorit, 25 vite më vonë.
Pamjet e avionëve, kullave në flakë dhe Manhattan-it të mbuluar nga tymi janë parë mijëra herë. Historia është treguar në dokumentarë, libra dhe filma.
Por për familjet e viktimave, 11 shtatori nuk filloi me një ngjarje historike.
Filloi si një e martë.
Me njerëz që u zgjuan nga alarmi. Me një kafe para punës. Me një puthje të shpejtë para se të mbyllej dera. Me fjalët “shihemi në darkë”, të thëna pa menduar se mund të ishin të fundit.
Në Memorialin e 11 shtatorit sot janë gdhendur mijëra emra. Muzeu ruan fotografi, mesazhe zanore, bizhuteri, çanta, karta biznesi dhe objekte të tjera që dikur nuk kishin asgjë të jashtëzakonshme. Pikërisht këto sende tregojnë jetën që ekzistonte përpara se pronarët e tyre të bëheshin pjesë e historisë.
Sepse 2,977 nuk është vetëm një numër. Janë 2,977 histori që atë mëngjes nuk duhej të përfundonin.
Për shumë prej tyre, gjithçka kishte nisur thjesht duke shkuar në punë…
