Shqipëria përveç se një vend i varfër, ku “zgjidhja” më e mirë nga qytetarët, sidomos nga më të rinjtë po shikohet ikja nga vendi, rrezikohet të kthehet edhe në një vend të falimentuar.
Jo vetëm borxhet e larta, kriza ekonomike dhe braktisja e vendit, por edhe falimenti i ekonomisë si pasojë e rrudhjes së tregut, duket se do të kenë efekte afatgjata.
Një nga skemat që rrezikon seriozisht falimentimin nëse ecet me ritme kaq të larta të emigrimit dhe plakjes së popullsisë, është edhe skema e pensioneve.
E thënë ndryshe, pas disa brezash ose ata që sot janë 35-45 vjeçarë rrezikojnë seriozisht që pas një dekade të mbeten pa pensione, pasi skema e sigurimeve shoqërore do të nisë që të ketë më shumë përfitues se kontribues.
Sipas analizave të ekspertëve, qëndrueshmëria e skemës së pensioneve mbetet vulnerabël, prej rritjes së shpejtë të numrit të pensionistëve dhe rënien e fuqisë punëtore, si një furnizues i sigurtë me kontribuues të rinjë në skemë.
Ministria e Financave përllogarit që për tre vitet në vijim, pra 2021-2023, numri i përfituesve nga skema e pensioneve (atyre që do të marrin pensione), do të zgjerohet me 6.5% për qind.
Si po shtohen pensionistët
Vit pas viti Shqipëria po prodhon më tepër pensionistë dhe përfitues nga skemat e ndihmave sociale, se sa punëtorë dhe vende pune.
Duke nisur që nga viti i ardhshëm, në total 48 mijë pensionistë do t’i shtohen rishtaz skemës për trajtimin e të cilëve nevojiten edhe 13 miliardë lekë ose 105 milionë euro.
Kështu, Në vitin 2023 skema e pensioneve do të ketë gjithsej 792 përfitues nga 744 që ka aktualisht.
Shpenzime të tjera nevojiten për indeksimin e pensioneve me inflacionin me një mesatare rreth 2.5% në vit. Për përballimin e kësaj fature përgjatë tre viteve nevojiten 8.1 miliardë lekë ose 70 milionë euro.
Skemës publike të pensioneve i nevojiten edhe 175 milionë euro në tre vitet në vijim, për të përballuar pagesën e pensioneve të reja dhe rritjen e atyre ekzistuese.
Ndërkohë numri mesatar i kontribuuesve në skemën e sigurimeve shoqërore parashikohet mbi 820 mijë persona, me një rritje në masën 4% më shumë se i pritshmi i vitit 2020.
Shkalla e mbulimit të popullsisë në moshë pune (kontribuues/ popullsi në moshë pune) do të jetë mbi 43%.
Pensionet do të dalin nga xhepat tanë
Për të mbajtur numrin në rritej të pensionistëve me pagesa, qeverive që do të vijnë do t’u duhet që të heqin një pjesë të mirë parash nga ato të buxheteve të çdo viti, që vijnë nga taksat e qytetarëve. Pjesa e kontributeve të sigurimeve shoqërore ndaj totalit të fondeve të alokuara për skemat e sigurimeve shoqërore, do të arrijë të mbulojë mesatarisht rreth 65.8% të totalit dhe pjesa tjetër, do të financohet nga buxheti i shtetit.
Në total shpenzimet e skemës publike të pensioneve duke përfshirë edhe shpenzimet administrative, arrijnë vitin që vjen në plot 143 miliardë lekë, shumë kjo e barabartë me 1,1 miliardë euro.
Por ndërkohe që fatura për pagesën e pensioneve po ritet me ritme të shpejta, nga ana tjetër, të ardhurat buxhetore kanë pësuar goditje edhe nga pandemia Covid -19. Deri në fund të shtatorit të ardhurat faktike kishin rënë me 35 miliardë lekë.
Plakja e popullatës mbush spitalet
A e keni pyetur ndonjëherë veten se, përse në Shqipëri dhe sidomos në Tiranë, ka kaq shumë spitale dhe klinika private, krahasur me popullatën? Sipas të dhënave zyrtare të Ministrisë së Financave, në vitin 2019, u shtruan në spitale më shumë se 310 mijë persona me një rritje 4.7% më shumë se në vitin 2018.
Pra kjo konfirmon se jemi një shtet i vogël që po plakemi shpejt dhe po ashtu jemi edhe një vend me shumë sëmundje.
Gjithashtu në vitin 2018, rritja vjetore e tê shtruarve në spitale ishte 4.2 % më shumë se në vitin 2017. Rritja ë kërkesës për shërbimeve spitalore shtron nevojën për shtimin e investimeve në kapacitete spitalore, në aparatura dhe shpenzime më të larta në fondet e shëndetësisë.
Zhvillimet demografike po sugjerojnë se, sektori i arsimit do të çlirohet nga shpenzimet për shkak të rënies së numrit të nxënëseve në të gjitha ciklet e studimit, ndërsa nga ana tjetër, sektori i shëndetësisë kërkon investime në të gjithë shërbimet, për shkak të rritjes së barrës së sëmundjeve për të gjitha patologjitë.
Në vitin 2019 popullsia e vendit është tkurrur me të dhëna zyrtare, me 51 mijë persona, por rënia duhet të jetë më e madhe po t’u referohemi shifrave të emigracionit.
Rriten vizitat, por mjekë ka më pak
Përgjatë vitit 2019, përveç shtrimeve në spital pati edhe rritje të vizitave te mjeku i familjes. Sipas Ministrisë së Financave, janë kryer gjithsej 6.733.220 vizita nga 6,668,567, që ishin zhvilluar më 2018-në, ose 64 mijë vizita më shumë se në vitin 2018.
Ndërkohë që kërkesa për shërbime spitalore rritet, Shqipëria vijon të ketë një numër të ulët stafesh mjekësore për banorë. Për rrjedhojë ngarkesa e mjekëve ka pësuar rritje të ndjeshme gjatë dekadës.
Në vitin 2008 mesatarja e vizitave ditore tek mjeku i familjes ishte 7.2, ndërsa në vitin 2018, numri mesatar vizitave ishte 11.8. Ngarkesa është më e lartë për mjekët në Tiranës, për shkak të përnderimit të popullsisë dhe kërkesës më të lartë nga rrethet për shërbime mjekësore në Tiranë.
Në 1 janar 2020, raporti i varësisë së të rinjve (raporti i popullsisë 0-14 vjeç me popullsinë 15-64 vjeç) ka shënuar rënie në krahasim me 1 janar 2019, nga 25,1% në 24,6%, ndërsa raporti i varësisë së të moshuarve (raporti i popullsisë 65+ me popullsinë 15-64 vjeç) ka pësuar rritje, nga 20,5 % në 21,6 % gjatë të njëjtës periudhë.
Krahasimi i piramidave të popullsisë për vitin 2019 dhe popullsisë të projektuar të vitit 2031 na tregon se, popullsia e Shqipërisë përveçse do të ndryshojë në numër, do të ndryshojë dukshëm edhe përbërjen e saj moshore dhe gjinore.
Kjo sinjalizon qartë se sektori i shëndetësisë kërkon burime me të mëdha financiare në dispozicion.
