Ka vite që ne e ndjekim këtë histori. Ka vite që shohim të njëjtat pamje, dëgjojmë të njëjtin mohim, lexojmë të njëjtat deklarata dhe presim të njëjtat “hetime që janë në proces”. Ka vite që Greqia bën të njëjtën gjë: Merr jetë njerëzish në det dhe ia hedh pa asnjë pasojë. Dhe nëse dikush do të kishte dyshime pse kjo histori u përsërit sërish, përgjigjja është e kuptueshme: sepse asnjëherë nuk u ndëshkua.
Ngjarja e fundit është treguesi i pastër i kësaj kulture shtetërore. Një anije e rojes bregdetare greke i afrohet një varke të vogël me emigrantë, burra, gra e fëmijë dhe e përplas me qëllim. Këta njerëz nuk kishin armë, nuk kërcënonin askënd, nuk po shkelnin ligje që justifikojnë dhunë fizike.
View this post on Instagram
Ky veprim është i paligjshëm në çdo nivel të së drejtës ndërkombëtare.
Neni 33 i Konventës së Gjenevës ndalon kthimin e refugjatëve drejt rrezikut. Është krim ndërkombëtar. Çdo shtet që e bën mban përgjegjësi të plotë. Dënimi? Padi ndërkombëtare dhe dëmshpërblime që arrijnë qindra mijëra euro për viktimë.
Neni 18 i Kartës së BE-së garanton të drejtën për të kërkuar azil. Greqia, me këtë veprim, ua mohoi këtë të drejtë. BE mund të hapë procedura shkeljeje, të vendosë gjoba milionëshe, të bllokojë fonde. Por nuk e ka bërë. Asnjëherë.
Protokolli 4 i KEDNJ ndalon dëbimet kolektive. Kjo që bën Greqia është fiks kjo: marrje dhe shtyrje e një grupi të tërë njerëzish me dhunë. GJEDNJ parashikon dëmshpërblime me mijëra euro për person. Por Greqia nuk është prekur kurrë, sepse nuk ka dashur askush ta çojë deri në fund.
Neni 98 i UNCLOS detyron çdo anije shtetërore të shpëtojë persona në rrezik. E kundërta e shpëtimit është sulmi. Ajo që u pa në video është shkelje e qartë e këtij neni, që në ligj çon në hetime ndërkombëtare dhe dënime shtetërore. Nuk është marrë asnjë masë.
Konventat SOLAS dhe SAR thonë qartë: shpëtimi i jetëve në det është detyrim absolut. Nëse sjellja e oficerëve shkakton vdekje, ata mund të dënohen deri në 20 vite burg për mosdhënie ndihme.
Neni 3 i KEDNJ ndalon trajtimin çnjerëzor dhe degradues. Kur përplas një barkë me gra e fëmijë, ky është trajtim çnjerëzor. Dënimi? Burgim i rëndë për individët. Por përsëri: zero pasoja.
Pra, në vetëm disa sekonda video, Greqia ka shkelur të gjitha ligjet që ekzistojnë për të mbrojtur jetën. Dhe për ironi, të gjitha këto ligje Greqia i ka nënshkruar vetë.
Fatkeqësisht, kjo ngjarje nuk është e vetmja.
Në 2024, BBC zbuloi se rojet greke i kishin hedhur emigrantët në det. I kishin rrahur. I kishin futur në gomone të çara dhe i kishin braktisur. Të paktën 40 vdiqën. Greqia i mohoi, si gjithmonë.
Në 2023, Adriana u mbyt me rreth 600 persona. Rojet greke thanë se “nuk kishte nevojë për ndihmë”. BBC Verify provoi se anija ishte në rrezik për orë të tëra. Të mbijetuarit thanë se u intimiduan që të mos tregonin të vërtetën. Asnjë hetim i mirëfilltë, asnjë përgjegjësi.
Në 2020, NYT tregoi se Greqia kishte marrë me forcë më shumë se 1,000 njerëz nga tokat e veta dhe i kishte braktisur në det në gomone pa motor. Prapë, asnjë ndëshkim.
Shqiptarët e kanë përjetuar këtë mentalitet në kurriz shumë më herët. Nga rrahjet, braktisjet, djegiet e dokumenteve, trajtimet çnjerëzore në Kakavijë e Kapshticë, rasti shqiptar është i dokumentuar prej vitesh. Greqia i ka keqtrajtuar shqiptarët gjatë krizës së tyre më të madhe, i ka trajtuar me nënçmim institucional dhe as sot nuk është shkëputur dot nga ky mentalitet. Historia e dhunës së rojeve greke ndaj shqiptarëve është pjesë e të njëjtës praktikë. Ndryshon vetëm kombësia e viktimës, jo sjellja e autorit.
Ana morale rëndon njësoj në këtë histori. Sepse nuk është vetëm shkelje e ligjit, por tallje me jetën. Është humbje totale e ndjenjës së humanizmit. Nuk ka dilema ideologjike. Ka vetëm një realitet: të rrezikosh jetë njerëzish në det është akt i ulët, i pamoralshëm, i papranueshëm për një vend që pretendon të jetë pjesë e Bashkimit Europian.
Europa e di këtë. E ka kritikuar Greqinë dhjetëra herë, por nuk ka marrë masa. Asnjë sanksion, asnjë pezullim fondesh, asnjë hetim serioz. Fjalë shumë, veprime zero.
Ky është realiteti. I zhveshur. I pistë. I patolerueshëm. Dhe ka ardhur koha të thuhet siç është: Greqia po shkel ligjin, po shkel moralin dhe po shkel njerëzit. Dhe po e bën sepse askush nuk e ka ndalur. Ende.
