Qentë kanë qenë miqtë më të mirë të njeriut për shekuj me radhë, së bashku me familjet, si një shtesë e rëndësishme… e butë. Megjithatë, në dekadat e fundit, nga miq ata kanë zënë vendin e… fëmijëve, pasi shumë të rinj zgjedhin të adoptojnë një qen në vend që të kenë fëmijë të tyre. Por çfarë do të thotë kjo zgjedhje për shoqërinë tonë dhe mënyrën se si e perceptojmë familjen?
Në një studim të botuar në revistën European Psychologist, një ekip kërkimor nga Universiteti Eötvös Loránd argumenton se rënia globale e lindjeve dhe rritja e adoptimeve të qenve janë të lidhura. Ndërsa qentë nuk mund t’i zëvendësojnë fëmijët, ata mund t’u ofrojnë njerëzve mundësinë për të kënaqur instinktet e tyre prindërore pa kërkesat financiare dhe sociale të rritjes së një fëmije.
“Midis shumë faktorëve, jetëgjatësia relativisht e shkurtër e qenve mund të luajë një rol, pasi shumica e njerëzve presin të jetojnë më gjatë se qenin e tyre, por jo se fëmija i tyre”, tha Laura Gillet, një kandidate doktorature në Departamentin e Etologjisë. “Jo vetëm vendimet individuale, por edhe konteksti sociokulturor janë thelbësore për të kuptuar se si dhe pse njerëzit zhvillojnë lloje specifike marrëdhëniesh me kafshët e tyre shtëpiake.”
Globalisht, veçanërisht në vendet e pasura dhe të zhvilluara, shkalla e lindjeve është në rënie të vazhdueshme. Në të njëjtat vende, adoptimi i qenve vazhdon të rritet, me gjithnjë e më shumë njerëz që zgjedhin një kafshë shtëpiake në vend të një fëmije.
Për të hetuar këtë fenomen, studiuesit kryen një shqyrtim të gjerë të literaturës dhe formuluan një hipotezë: për shumë njerëz, qentë janë kompromisi i përsosur. Ne të gjithë kemi një nevojë të lindur gjenetikisht për t’u kujdesur dhe lidhjet tona shoqërore me qentë mund ta plotësojnë këtë nevojë.
Në mënyrë specifike, kafshët shtëpiake u lejojnë pronarëve të tyre të përjetojnë përfitime emocionale të ngjashme me ato të prindërimit tradicional, siç janë emocionet pozitive, mbështetja sociale dhe një ndjenjë qëllimi. Duke plotësuar nevojën për kujdes dhe varësi, me një kosto më të ulët në kohë dhe para krahasuar me fëmijët, “prindërimi” i qenve duket si një situatë e favorshme për të dyja palët.
A janë qentë si fëmijët?
Aftësitë njohëse të qenve, të cilat i lejojnë ata të mësojnë dhe t’i përgjigjen komunikimit njerëzor, janë pjesërisht arsyeja pse ata kanë qenë me ne për kaq gjatë. Këto përshtatje unike i ndihmojnë gjithashtu ata të zhvillojnë sjellje shoqërore, shumë prej të cilave janë çuditërisht të ngjashme me ato të fëmijëve që nuk flasin.
Për më tepër, ashtu si fëmijët, qentë varen nga njerëzit si kujdestarë të tyre. Ata nuk mund të ushqehen vetë, të dalin për shëtitje ose të organizojnë ndërveprime shoqërore. Kujdestarët e tyre janë plotësisht përgjegjës për të siguruar gjithçka të nevojshme për mbijetesën e tyre. Edhe pse kërkesat janë të larta dhe qentë krijojnë lidhje të forta me kujdestarët e tyre njerëzorë, përkushtimi mbetet më i vogël se ai i kërkuar për një fëmijë.
Megjithatë, kjo qasje nuk është universale: “Dëshirojmë të theksojmë se, në kundërshtim me besimin popullor, vetëm një pakicë e vogël e pronarëve të qenve i trajtojnë kafshët e tyre shtëpiake si ‘fëmijë’. Në shumicën e rasteve, ‘prindërit e qenve’ zgjedhin qen pikërisht sepse nuk janë si fëmijë dhe i njohin nevojat e tyre specifike për speciet”, tha Enikő Kubinyi, autori kryesor i studimit dhe kreu i Grupit të Kërkimit të Kafshëve Shoqëruese.
Për ekipin kërkimor, është e rëndësishme të mbahet mend se qentë nuk duan dhe nuk kanë gjithmonë nevojë për atë që njerëzit e konsiderojnë më të mirën për ta. Fatkeqësisht, trajtimi i një qeni si fëmijë shpesh ngre çështje etike. Interesi në rritje për karakteristikat infantile ka çuar në mbarështimin masiv të racave të pashëndetshme. Përveç kësaj, mbimbrojtja dhe “mbrojtja” e tepërt e qenve mund të çojë në probleme emocionale dhe të sjelljes.
Në përgjithësi, autorët e studimit shpresojnë që gjetjet e tyre do të kontribuojnë në një mënyrë më të gjerë të të menduarit rreth lidhjes njeri-kafshë shtëpiake. Në një botë moderne të izolimit social dhe vetmisë në rritje, qentë mbeten miqtë, shoqëruesit dhe shoqëruesit tanë më të mirë – pavarësisht formës që merr kjo marrëdhënie.
