Nëse keni vënë re se gjyshërit zgjohen para lindjes së diellit, ndërsa adoleshentët mezi çohen nga shtrati edhe pas disa alarmeve, kjo nuk është thjesht çështje zakonesh apo karakteri. Ekspertët thonë se këto ndryshime lidhen drejtpërdrejt me orën biologjike të trupit, e cila transformohet me kalimin e viteve.
Ndërsa njeriu plaket, ndryshon jo vetëm ritmi i jetës, por edhe mënyra se si trupi dhe truri reagojnë ndaj gjumit, dritës dhe ciklit natyror 24-orësh.
Sipas Cindy Lustig, profesoreshë e psikologjisë në Universitetin e Miçiganit, ndryshimet në gjumë nuk kanë një shkak të vetëm. “Ashtu si shumica e proceseve që ndryshojnë me moshën, gjithçka është e ndërlidhur”, shpjegon ajo.
Çfarë ndodh me trurin gjatë plakjes?
Me kalimin e viteve, truri bëhet më pak i ndjeshëm ndaj sinjaleve që ndihmojnë në rregullimin e ritmit të gjumit. Drita, errësira, vaktet ushqimore, aktiviteti fizik dhe rutina sociale janë faktorë që i tregojnë trurit se kur duhet të zgjohet dhe kur duhet të pushojë.
Dr. Sairam Parthasarathy, drejtor i Qendrës për Gjumin dhe Shkencat Cirkadiane në Universitetin e Arizonës, shpjegon se me plakjen, sistemi nervor që transmeton këto sinjale dobësohet.
Kjo bën që shumë të moshuar të ndihen të lodhur më herët në mbrëmje, të flenë më shpejt dhe rrjedhimisht të zgjohen shumë herët në mëngjes.
Roli i dritës dhe shikimit në cilësinë e gjumit
Një tjetër faktor kyç është drita natyrale. Me moshën, shikimi ndryshon dhe truri merr më pak sinjale drite, të cilat janë thelbësore për të mbajtur të rregulluar orën biologjike.
Kjo situatë bëhet më e theksuar tek personat me katarakt, një problem shumë i zakonshëm tek të moshuarit. Kur drita nuk depërton mjaftueshëm në sy, truri e interpreton këtë sikur dita po mbaron më shpejt.
Si pasojë, melatonina, hormoni që nxit gjumin, fillon të prodhohet më herët, duke i bërë të moshuarit të ndihen të përgjumur më shpejt dhe të zgjohen para agimit.
Ekspertët theksojnë se në disa raste, trajtimi i kataraktit mund të ndihmojë në përmirësimin e cilësisë së gjumit, pasi lejon më shumë dritë të arrijë në tru.
Ndryshe nga të moshuarit, organizmi i adoleshentëve ka tendencë të zhvendosë ciklin e gjumit më vonë. Kjo është arsyeja pse ata flenë më vonë dhe e kanë më të vështirë të zgjohen herët në mëngjes.
Ekspertët theksojnë se ndryshimet në gjumë janë një pjesë normale e plakjes dhe zhvillimit të trupit. Megjithatë, rutina e duhur, ekspozimi ndaj dritës dhe zakonet e shëndetshme mund të përmirësojnë ndjeshëm cilësinë e gjumit në çdo moshë.
